„Jesteśmy za mali na strategię. Najpierw musimy ogarnąć bieżączkę”.
Słyszę to na szkoleniach, warsztatach i w rozmowach z właścicielami firm. Potem przychodzi styczeń, wracają ambitne plany i przez kilka tygodni wydaje się, że tym razem się uda. W lutym znowu wygrywa to, co trzeba załatwić na już.
Za każdym razem powód jest prawdziwy. Ktoś odszedł z zespołu, ważny klient zmienił termin, za chwilę zacznie się sezon. Tylko ile razy można odkładać tę samą decyzję, zanim „jeszcze nie teraz” stanie się naszym sposobem zarządzania?
Idealny moment ma jedną zaletę. Zawsze jest przed nami
Po sezonie. Po zatrudnieniu nowej osoby. Jak sprzedaż ruszy. Jak będzie więcej pieniędzy. Każdy z tych warunków brzmi rozsądnie. Tyle że kiedy jeden wreszcie się spełnia, zwykle znajdujemy kolejny. Możemy latami mówić, że chcemy rozwijać firmę, i ani razu nie zrobić na to miejsca w kalendarzu.
Badacze William Samuelson i Richard Zeckhauser pokazali, że mamy skłonność do trzymania się tego, co już znamy. To tzw. efekt status quo. W firmie może to wyglądać tak – wiemy, że obecny sposób pracy powoduje błędy, ale znamy go i umiemy sobie z nimi radzić. Nowy sposób wymaga nauki i wysiłku, więc odkładamy zmianę. Z czasem przyzwyczajamy się do problemów tak bardzo, że przestajemy pytać, dlaczego ciągle się powtarzają.
Tak rozumiem przyzwolenie na „miałkość”. Widzimy, że coś działa poniżej standardu, którego sami oczekujemy, i za każdym razem znajdujemy dobry powód, żeby się tym jeszcze nie zająć. Po kilku miesiącach zespół przestaje zgłaszać problem, bo zna odpowiedź. „U nas tak jest” zaczyna uchodzić za wystarczające wyjaśnienie.
Koszt zmiany widzimy od razu. Trzeba poświęcić czas, zaangażować ludzi i przejść przez pierwsze trudności. Koszt czekania rozkłada się na tygodnie. Tu godzina na poprawki, tam klient czekający na odpowiedź, gdzie indziej decyzja, która po raz kolejny utknęła u właściciela. Przyzwyczajamy się do tych strat i wpisujemy je w codzienność firmy.
„Jak będziemy więksi, to się poukładamy”
Jeżeli dziś przy dziesięciu osobach większość decyzji przechodzi przez właściciela, to przy dwudziestu będzie miał więcej spraw do zatwierdzenia. Jeżeli każdy pracownik obsługuje zamówienia po swojemu, wraz z kolejnymi zatrudnieniami trudniej będzie zapewnić klientom tę samą jakość obsługi. W pewnym momencie bałagan, który mieliśmy uporządkować po urośnięciu, sam zaczyna blokować wzrost.
Według raportu PARP z 2026 roku polskie MŚP wytworzyły 47,2% PKB w 2023 roku. Kiedy słyszę, że małe firmy mogą sobie pozwolić na odkładanie pracy nad strategią czy standardami, wracam do tej liczby. Gdzie moglibyśmy być jako gospodarka, gdyby więcej z nas wykorzystywało dostępną wiedzę i narzędzia, zanim bieżączka zmusi nas do zmiany?
Wielkość firmy łatwo staje się usprawiedliwieniem. Dziś jesteśmy za mali, żeby wyznaczyć odpowiedzialność i ustalić zasady pracy. Później mamy już tylu ludzi i klientów, że trudno znaleźć czas na uporządkowanie czegokolwiek. W obu sytuacjach potrafimy przekonać siebie, że trzeba jeszcze poczekać.
Bezpłatne narzędzieGenerator strategii wzrostu sprzedaży
Odpowiadasz na kilka pytań i dostajesz szkielet strategii dla swojej firmy. Bez rejestracji, w kilka minut.
Wygeneruj swoją strategięWszystko szło zgodnie z planem, dopóki zmiana dotyczyła innych
Pracowałem z właścicielem około dziesięcioosobowej firmy, który zdecydował się na projekt transformacji. Zrobiliśmy analizę strategiczną, ustaliliśmy kierunek i rozpoczęliśmy pracę. Firma miała zbudować pierwszą strukturę i wyłonić liderów.
Właściciel był wąskim gardłem. Żeby liderzy mogli przejąć odpowiedzialność, musiał zmienić swój styl pracy i oddać im część decyzji. Do tego momentu wszystko szło zgodnie z planem. Gdy przyszła kolej na zmianę w jego pracy, współpraca zaczęła się rozmywać.
Właściciel może kupić narzędzie, wysłać ludzi na szkolenie i zatwierdzić nową strukturę. Trudniejszy moment przychodzi w zwykły wtorek, kiedy pracownik zwraca się do niego ze sprawą, którą od teraz ma rozstrzygać lider. Czy odeśle go do właściwej osoby, choć sam zna odpowiedź i mógłby załatwić temat w minutę? Właśnie w takich sytuacjach nowa struktura zaczyna działać albo pozostaje na papierze.
Często szukamy jednej książki, jednego szkolenia czy jednego narzędzia, które zmieni firmę. Tymczasem każde rozwiązanie wymaga później konsekwencji w codziennej pracy. Także od osoby, która za nie zapłaciła. Transformacja obejmuje również właściciela, nawet jeśli zatrudnia tylko dwie osoby.
Przez chwilę musi być trudniej
Kiedy zaczynam pracę z firmą, często rysuję krzywą zmiany. Mówię wtedy, że przez chwilę musi być trudniej, żeby później było lepiej. Jeśli w ogóle nie zrobi się trudniej, zacznę się martwić.
Wyobraź sobie, że do tej pory każdy pracownik obsługiwał zamówienia po swojemu. Najpierw zespół musi znaleźć czas na wypracowanie wspólnego procesu. Potem trzeba według niego obsłużyć prawdziwe zamówienia. Dopiero wtedy wyjdzie, że coś przeoczyliśmy, jakiś krok się dubluje albo nie wiadomo, kto ma podjąć decyzję w nietypowej sytuacji. Trzeba poprawić proces, sprawdzić poprawki i utrwalić nowy standard. Przez cały ten czas klienci nadal składają zamówienia.
To jest koszt zmiany. Płacimy czasem, energią i chwilowym spadkiem wygody. Dlatego na początku potrzebujemy strategii. Pomaga zdecydować, którą zmianę warto przeprowadzić teraz i po czym poznamy, że przynosi efekt. Jeżeli porządkujemy obsługę zamówień, możemy sprawdzać, ile spraw wraca do poprawki albo ile razy zespół nadal musi pytać właściciela o decyzję.
W tym trudniejszym okresie łatwo powiedzieć „próbowaliśmy, ale u nas to nie działa”. Warto wtedy sprawdzić, czy rzeczywiście zawiodło rozwiązanie, czy wycofaliśmy się, gdy trzeba było poświęcić mu więcej uwagi.
Co zrobisz, zanim zrobi się spokojniej?
Zarządzam firmą zatrudniającą ponad 20 osób. Od początku moją rolą jest praca nad jej przyszłością. To daje mi perspektywę, z której dobrze widać, jak ważne jest świadome zarezerwowanie na nią czasu. Bieżące sprawy mają klientów, terminy i ludzi, którzy się o nie upomną. O rozwój firmy najczęściej musi upomnieć się sam właściciel.
Możesz chcieć przez kolejne dziesięć lat prowadzić trzyosobową firmę i robić to profesjonalnie. Warto wtedy zadać sobie to samo pytanie co właścicielowi firmy, która chce podwoić zatrudnienie. Na co daję sobie przyzwolenie tylko dlatego, że od dawna tak działamy?
Idealny moment może nie nadejść. Za miesiąc również będą klienci, pilne telefony i nieprzewidziane sytuacje. Możemy kolejny raz uznać je za wystarczający powód do odłożenia zmian. Możemy też zdecydować, że właśnie w takich warunkach zaczniemy pracować nad firmą, którą chcemy mieć.
Źródła:
Samuelson W., Zeckhauser R., „Status Quo Bias in Decision Making”, Journal of Risk and Uncertainty, 1988. DOI: 10.1007/BF00055564
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, „Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce 2026”, PARP, 2026. Raport